Rzymski akwedukt w Novalji na wyspie Pag

O rzymskim akwedukcie w Novalji na wyspie Pag słyszeliśmy już dawno temu, jednak dopiero podczas drugiej wizyty udało nam się go odwiedzić. Odcinek akweduktu udostępniony do zwiedzania jest stosunkowo krótki, jednak w pełni pozwala wyobrazić sobie, jak wyjątkowe jest to miejsce i ile trudu kosztowało jego wybudowanie.

Dla porównania – akwedukt w Novalji jest o wiele mniejszy od odwiedzonego kilka lat temu rzymskiego akweduktu w Splicie. Ma on jednak swój niepowtarzalny urok. Zdecydowanie polecamy odwiedzenie zarówno akweduktu, jak i znajdującego się nad nim muzeum.

Muzeum

Muzeum w Novalji może i jest niewielkie, ale zgromadzono w nim naprawdę sporo ciekawych eksponatów. Znajdziemy tu głównie zbiory etnograficzne i archeologiczne, które stanowią serce stałej ekspozycji. Budynek znajduje się nad wejściem do rzymskiego akweduktu.

Sprzęt (latarka i kask) zapewniony przez muzeum jest obowiązkowy podczas zwiedzania akweduktu.

Akwedukt

W czasach rzymskich na północy wyspy Pag istniała osada o nazwie Cissa Portunata. Ta nazwa przez długi czas – aż do XIV wieku – określała całą wyspę. Językoznawcy potwierdzają, że nazwa Cissa przetrwała do dziś w nazwie zatoki Caska, gdzie można znaleźć mnóstwo śladów rzymskiego życia.

Rzymski akwedukt to najbardziej imponująca i najlepiej zachowana rzymska budowla w Novalji. To podziemny tunel długi około 1050 metrów, wykuty w skale. Ma średnio około 0,6 metra szerokości, a jego wysokość waha się od mniej więcej 1 do 2,3 metra. Prawdopodobnie powstał w I wieku n.e.

Analiza bardzo dobrze zachowanej drewnianej konstrukcji dachu, która w jednym miejscu zatrzymała zawalenie się materiału z szczeliny, pokazała, że akwedukt działał jeszcze na początku III wieku. W późnej starożytności (V i VI wiek n.e.) zatoka Novalja była ważnym portem, a osada na terenie Novalji mogła być również znaczącym miejscem religijnym, więc akwedukt prawdopodobnie wciąż funkcjonował.

Z czasem wszelkie ślady istnienia akweduktu zniknęły – zarówno na powierzchni, jak i z pamięci ludzi. Zachowały się opowieści z XIX wieku o dziecku, które wpadło do akweduktu, co pozwoliło miejscowym odkryć ten imponujący podziemny kanał.

Początkowo o akwedukcie krążyły historie, dopiero później naukowcy wyjaśnili, czym naprawdę jest ten obiekt. Ludzie zaczęli nazywać go „Talijanova buža”. Musiało to się stać w pierwszej połowie XIX wieku, bo już w 1853 roku został narysowany i opisany przez Mijata Sabljara, komisarza Muzeum Narodowego w Zagrzebiu.

Datowanie budowy akweduktu na I wiek n.e. oparto na pieczęci znalezionej na rzymskiej dachówce, która była używana wielokrotnie do podpierania dachu kanału lub wyrównywania jego podłogi. Na pieczęci widnieje napis AFAESONIAF, co sugeruje imię Aulus Fesonius, syn Aulusa, który w tamtych czasach posiadał cegielnie gdzieś w północnym Adriatyku.

Żeby wybudować ten podziemny kanał, wykuto dziewięć pionowych, czworokątnych szybów zwanych „odiha”. Najwyższy z nich znajduje się na szczycie góry Močišćak, oddzielającej Novalję od Novaljsko polje – ma 44 metry wysokości. W późniejszych okresach szyby prawdopodobnie służyły do czyszczenia i konserwacji akweduktu. Do dziś widać w nich szczeliny na stopy, które ułatwiały wchodzenie i wychodzenie z podziemnego kanału.

Wciąż nie wiadomo dokładnie, skąd akwedukt czerpał wodę, ale prawdopodobnie wykorzystywał wody podziemne i deszczowe z pola (Novaljsko polje) oraz wodę z potoku przepływającego przez jego środek. Na poparcie tej teorii przemawia rozdzielenie dwóch kanałów przy dziewiątym szybie – od tego miejsca biegną obok siebie w tym samym kierunku, a ich zadaniem było jak najefektywniejsze wykorzystanie szerokiego obszaru wodnego.

Na początku XX wieku potrzeba wody w Novalji skłoniła administrację austro-węgierską do renowacji rzymskiego akweduktu i próby ponownego uruchomienia go poprzez pompowanie wody ze źródła Škopalj. Ponieważ źródło znajdowało się po drugiej stronie potoku, na nieco wyższej wysokości niż najniższy punkt pola, wodę pompowano za pomocą siły wiatru do cysterny niedaleko ósmego szybu, skąd była prowadzona do Novalji przez przewody umieszczone w podziemnym kanale i tam kierowana do trzech fontann. W 1912 roku konstrukcja została uroczyście uruchomiona, ale wojna spowodowała jej ponowne porzucenie sześć lat później.

Rząd włoski próbował w 1920 roku ponownie otworzyć akwedukt, pompując wodę siłą wiatru, ale prawie bez powodzenia. Zastąpienie wiatraków silnikiem diesla w 1927 roku też nie doprowadziło do jego stałego wykorzystania. Ostatnia próba miała miejsce w 1947 roku, gdy elektryczne pompy tłoczyły wodę ze źródła do cysterny.

Powyższe informacje, a także infografika, przedstawiająca wizualizację akweduktu pochodzą ze strony gradskimuzejnovalja.hr

The post Rzymski akwedukt w Novalji na wyspie Pag appeared first on Chorwacja oczami Polaków – Blog CroLove.pl.